115 ngọn đèn dầu bừng sáng

Tháng chạp gần kề Tết.  Mưa phùn nhẹ, gió bấc từng cơn khiến tôi co ro khi băng qua cánh đồng trơ gốc rạ.  Trong chuyến về quê lần này (năm 2007), tôi rán giải quyết mọi dự án thiện nguyện còn dang dở vì lần về này kể như là lần chót.  Nhưng sao lại có dự án mới "115 ngọn đèn dầu bừng sáng", xin mời qúy bạn đọc tiếp.

A) Đề xuất

Sau khi thăm một số đồng bào đã được mổ mắt trong đợt 600, nhóm thiện nguyện Sơn Nam họp tại nhà chị Yêm thuộc xã Xuân Tiến,  H. Xuân Trường, T. Nam Định , để rút ưu khuyết điểm.  TS Nùng, đại diện Nhóm tường trình kết quả:
- Tính tới nay, tỉnh Nam Định đã thực hiện 3 dự án, kết quả như sau: dự án tài trợ của ông Hợp thực hiện đầy đủ 600/ 600, dự án ông Tư  600/1000, dự án công ty dầu khí 700/1000.  Tổng số trong 3 năm thực hiện là 1900/3000.  Số người mù trong tỉnh còn lại khoảng 1100 . 
- Tôi chỉ muốn biết số người mù còn lại trong 2 huyện Xuân Trường và Giao Thủy là bao nhiêu? Tôi ngắt lời Nùng (có tiếng thở dài).
- Thưa chú! khoảng 100.  Hiện nay, sở Y Tế tỉnh cho biết chi phí mổ mắt là 900.000 VNĐ, thay vì 500.000 như trước.  Để có thể mổ mắt cho 100 người còn lại tại 2 huyện nhà, ngân khoản cần thiết là 90 triệu VNĐ.  Nếu chú tài trợ chi phí trên, Nhóm sẽ tự lo phần còn lại như chi phí chuyên chở, ăn, ở  của bệnh nhân từ quê lên tỉnh, trong suốt thời gian điều trị tại bệnh viện.
Suy nghĩ một hồi lâu, tôi mới đáp:
- Tôi rất cảm động về sự hy sinh tiền bạc và công sức của tất cả anh chị em trong nhóm. Như qúy anh chị em đã biết, sau khi tham gia vào những dự án như mổ mắt cho 600 người mù tại tỉnh Nam Định, xây 12 nhà thờ tại tỉnh Yên Bái, xây nhà Tổ tại làng Xuân Bảng và nhiều dự án khác, tôi không còn khả năng tài chánh để làm thêm các công tác thiện nguyện.  Hiện giờ tôi chưa có cách gì nghĩ ra tiền, khi nào nghĩ ra, tôi sẽ thông báo ngay cho Nhóm.

B) Tài trợ

Trong chuyến về quê lần này, tôi yên trí không còn người mù trong 2 huyện Xuân Trường và Giao Thủy, quê nội và quê ngoại tôi.  Nhưng khi về kiểm tra sức khoẻ cho bà con trong dòng họ tại làng (a), thím Lưỡng, con nuôi của thầy tôi, nói như có vẻ trách móc: "Mắt em bị lòa, không thấy đường. Em nghe nói bác mổ cho nhiều người trong làng, bao giờ đến phiên em?
- Sao năm ngoái, thím không lên bệnh viện Huyện ghi tên mổ?
- Em không nghe đài nói (b).
Thím vừa quệt nước mắt, vừa than thở: "Số phận em cực khổ suốt đời!" 
 Khi sang làng bên, tôi cảm thấy lúng túng, bối rối khi trả lời những câu hỏi của các cụ mù lòa:
- Bao giờ đến lượt già mổ mắt?
- Còn lâu không ông?
Biết trả lời sao? Tôi an ủi họ "rồi sẽ đến lượt".  Nhưng "rồi sẽ" đến bao giờ.  Tôi đau lòng lắm, đầm đìa nước mắt, khi cảm thấy mình bất lực.
Đi từ làng này sang xã khác, tôi chứng kiến biết bao nhiêu cảnh thương tâm.  Người mù vẫn phải lao động nguy hiểm như nấu ăn, giặt giũ bên bờ sông, cuốc đất trồng khoai.  Đến bao giờ, đồng bào tôi mới thoát cảnh cơ cực, lầm than?
  Về Mỹ, nhiều đêm tôi trằn trọc không ngủ được, một phần vì giờ giấc khác biệt, một phần vì chưa tìm ra nguồn vốn tài trợ dự án.  Cứ mỗi lần chợp mắt, hình ảnh bà mẹ quê mù lòa dắt chó ra đồng làm việc hiện ra; trong khi người mù xứ  người tự do đi đây đi đó, họ gửi i-meo cho bà con họ hàng và cho cả người yêu; chính phủ lo từ miếng ăn tới chỗ ở. 
Đang mơ màng, tôi chợt nhớ đến đêm gây qũy 1/12/06 của hội Giúp Người Mù -USA được tổ chức tại nhà hàng Kobe'.  Tôi được mời lên trình bầy công tác khơi nguồn ánh sáng cho 600 người mù tại quê tôi.  Khán giả chú ý nghe vì tính cách khả tín và trung thực của nó, từ khâu kế hoạch cho đến lượng giá  Trong khâu kiểm tra, tôi đích thân đến nhà thăm hỏi từng bà con mới mổ mắt.  Hai câu hỏi được đạt ra: Bà con có phải trả lệ phí  không? và Bà con có trông thấy rõ sau khi mổ mắt?  Câu trả lời thứ nhất của bà con là không, câu thứ hai là có.  Trong năm chục năm làm công tác  thiện nguyện, dù lớn hay nhỏ, tôi đều nghiên cứu tính cách khả thi trước khi đầu tư vào dự án.  Trên đường về, tôi phòng xa hỏi ông chủ tịch hội Giúp Người Mù-USA, trước sự hiện diện của nữ nghệ sĩ Phương Thư:
- Tỉnh tôi hãy còn nhiều ngọn đèn dầu chưa được thắp sáng.  Nếu tôi bỏ ra 50%, Hội có thể giúp 50 %?
- Hội sẵn sàng.
Nhớ lại câu nói năm xưa của ông Hội Trưởng, ngày 27/3/08, tôi đánh bạo gõ cửa Hội tại trụ sở mới, đường Parrott.  Ông vui vẻ đón tiếp tôi như người thân lâu ngày không gặp.  Sau khi tôi trình bầy lý do, ông cho biết:
- Hiện nay, hoạt động của Hội bị giới hạn về ngân sách, nhưng anh cần bao nhiêu?
- Tôi cần 8000 USD, nhưng chỉ yêu cầu Hội giúp cho 1/2 như anh đã hứa trước đây.
- Anh vui lòng sang gặp cô Anh Thư, VN Help, để lấy chi phiếu, văn phòng VN Help cũng ở gần đây thôi.
  Thông thường, tư nhân ký chi phiếu tặng hội từ thiện; nhưng lần này thì ngược lại, Hôi ký tặng tư nhân.  Thay vì Hội (bên A) ký hợp đồng với sở Y Tế (bên B) như lần trước, lần này Nhóm sẽ ký hợp đồng thẳng với Sở để "có quyền" theo rõi việc làm của Sở.  Cầm chi phiếu 4000 USD đề tên tôi, tôi vui mừng vì vấn đề đã được giải quyết 50%.   Còn một nửa, tôi vẫn chưa biết xoay sở ra sao.  Kêu gọi bạn bè họ hàng đóng góp, tôi hơi ngại vì trước đây tôi đã từ chối sự đóng góp của họ.  Trong lúc tôi đang rầu rĩ, một bà "Việt kiều" hân hoan khoe biên lai mới trả tiền 5000 USD cho dịch vụ hút mỡ bụng.  Tôi ước gì có được 4/5 số tiền đó.  Tôi không dám nghĩ thêm vì càng ước mơ, tôi càng thất vọng.  Thôi, chỉ còn cách duy nhất là tự lực cánh sinh, thắt lưng buộc bụng.  Mỗi tháng, tôi chừa môt ít tiền trong số lương hưu nhỏ bé.  Trước mắt, tôi cắt bỏ tức thời 3 khoản chi hàng tháng dưới đây:
- tiền thuê điện thoại di động: 30 đ
- tiền xăng (thay vì lái xe, tôi đi bộ hoặc xe buýt):100 đ                                                    
- giảm tối đa tiền chợ: 200 đ
Tôi nhịn ăn, nhịn mặc, nhịn bất cứ gì có thể nhịn được, miễn sao có tiền gửi về.  Chậm trễ ngày nào chỉ gây thêm đau khổ ngày ấy cho đồng bào mù lòa tại quê nhà, tôi vội i-meo cho Nhóm: "Có tiền rồi, Nhóm có thể ký hợp đồng ngay với sở Y Tế" .

C) Thực hiện

Mặc dầu là công tác thiện nguyện, chính quyền Huyện buộc phải có giấy phép và duyệt danh sách những người được mổ.  Có lẽ, họ sợ rằng số tiền trợ giúp là của Rô-ma hay của khối 8406 .  Thủ tục quả là quá nhiêu khê và rườm rà, nhóm chúng tôi phải đợi 3 tuần mới có giấy phép (c).  Để có danh sách cụ thể trình Huyện, chúng tôi cùng đi với bác sĩ Vũ, ủy viên hội Hồng Thập Tự Nam Định, đến từng trạm y tế xã thuộc 2 huyện.  Đoàn ngựa sắt rong ruổi từ thôn này sang làng khác, mồ hôi chảy dòng trên trán giữa lúc thời tiết lạnh căm. Tuy vất vả mà vui khi nhìn thấy nụ cười hy vọng hé nở trên môi đồng bào.  Đoàn đã dừng lại khám mắt cho đồng bào tại 20 trạm y tế xã thuộc huyện Xuân Trường và 26 trạm thuộc huyện Giao Thủy.  Nhóm phải trả tiền thuê đài phát thanh để phổ biến tin tức cũng như thuê trạm xá để khám mắt cho bà con, thời buổi này cái gì cũng tiền!
Kết quả là huyện Xuân Trường có 60 bệnh nhân mù lòa vì bị đục thủy tinh thể, huyện Giao Thủy có 55.  Tổng cộng 2 Huyện: 115.
E ngại tôi quá lo lắng về chuyện thiếu hụt tiền bạc ( trước dự trù 100 ca mổ, nay lên tới 115), 2 nhà tài trợ địa phương TS Bùi Đức Nùng tự nguyện đóng góp 10 ca, và bà Têrêsa Yêm 5 ca, cả 2 đều thuộc nhóm thiện nguyện Sơn Nam.  Cảm ơn tấm lòng vị tha bao la, sự hy sinh rộng lớn của các anh chị, trong khi đồng lương tháng nhỏ bé của quý anh chị chỉ bằng 1/50 tiền hút mỡ bụng của bà Việt kiều.
 Sau khi danh sách được duyệt, ngày 8/7/08 Nhóm thuê xe đò chở 15 người, gồm 7 bệnh nhân thuộc xã Xuân Tiến và 8 bệnh nhân thuộc xã Xuân Thượng lên bệnh viện Mắt tỉnh Nam Định.  Nhóm cũng vận động được 5 sinh viên ngành y tình nguyện đến săn sóc cho bệnh nhân trong suốt thời gian điều trị.  Chỉ trong 2 tuần đầu, 40 người đã được giải phẫu mắt theo phương pháp ECCE.  Các bác sĩ mắt cũng như y tá đều tận tình cứu chữa người bệnh, bây giờ họ mới hiểu rằng, đồng tiền tài trợ không phải là của Rô-ma, mà là mồ hôi nước mắt của đồng bào thân thương trong cũng như ngoài nước.  Trong đợt mổ mắt đầu tiên, có tên các cụ:
- Cụ Mai Thị Hợi 85 tuổi, quê quán xóm 6, xã Xuân Tiến.  Cụ ông nguyên là trùm giáo họ, đã mất.  Hiện nay cụ sống với con trai.  Cả đời lam lũ vất vả, nay cụ được đi mổ lần này, cụ rất mừng, rưng rưng nước mắt.
- Cụ Mai Thị Xứng, 90 tuổi, cùng quê quán. Hai cụ sinh sống nhờ cấy lúa ở vũng đất hoang ngoài nghĩa địa. Cụ bà mừng rỡ khi được Nhóm đưa cụ lên Tỉnh mổ.
- Cụ Bùi Thị Tiên, 69 tuổi, quê quán xóm 10, xã Xuân Tiến.  Trước đây, cả 2 ông bà làm nghề đóng cối xay.  Cụ ông mất, cụ bà ở nhờ các con.  Hoàn cảnh kinh tế quá khó khăn, cụ không hy vọng gì trông thấy các con, dù chỉ một lần.  Nay được đi mổ, cụ kể như một phép lạ.
Biết bao nhiêu mảnh đời tang thương vì mù!  Cảm động hơn cả là trường hợp em Lê Thị Mùi, 30 tuổi, mồ côi cha từ nhỏ, quê ở Trà Trung, bị hỏng cả 2 mắt hơn 10 năm nay.  Em đã tự vẫn 5 lần, nhưng đều được bà con cứu sống.  Ngoài chi phí giải phẫu, Nhóm tài trợ thêm 2 triệu VNĐ để mua nhãn mắt tốt tặng em.  Sau khi phẫu thuật thành công, em trở nên xinh xắn, duyên dáng lạ thường.  Được hỏi về dự định tương lai, em trả lời: "Cháu sẽ đi lấy chồng".  Chỉ cần một số tiền nhỏ bằng 1/25 chi phí hút mỡ bụng của bà Việt kiều, chúng ta có thể cứu vớt một đời con gái.
Trong vòng 2 tháng, bệnh viện Mắt đã thực hiện xong 115 ca giải phẫu thay vì kéo dài tới cuối năm như dự trù.  Tất cả đều sáng mắt và bình an trở về làng.
Cuối năm nay, đoàn dự tính sẽ đến thăm từng nhà vào dịp  lễ Giáng Sinh.
*
Thay mặt cho 115 đồng bào vừa mới được sáng mắt tại 2 huyện Xuân Trường và Giao Thủy, tôi dâng lời cảm tạ tới hội Giúp Người Mù -USA và nhóm thiện Nguyện Sơn Nam.  Nếu không có sự giúp đỡ tận tình của qúy vị, cuộc đời của 115 người mù quê tôi vẫn là những đêm đông dài dằng dặc.
Với dự án này, tôi hy vọng nạn mù lòa tại 2 huyện quê tôi sẽ được xóa sạch.  Dự án này cũng là dự án cuối cùng kết thúc 50 năm làm công tác thiện nguyện của tôi.

Bùi Đức Hợp, PE

(a) Mỗi lần đi kiểm tra, tôi đều mang theo dụng cụ thử đường, mỡ trong máu, máy đo áp huyết.
(b) Khác với huyện Giao Thủy, huyện Xuân Trường không phổ biến trên đài.
(c) Vì không có tư cách pháp nhân, Nhóm phải nhờ hội Đồng Hương Nam Định đứng ra xin giấy phép.