Chuyện bão lụt tại Louisiana


 Lê Thành Trinh.

Hai trận bão Katrina và Rita liên tiếp trong tha’ng 9 năm 2005 đã tàn phá hai vùng cực đông và cực tây của tiểu bang Louisiana, làm thiệt mạng gần một ngàn ngừơi và gây ra những tổn hại ghê gớm về của cải vật châ’t mà đê’n nay vẫn chưa lường đựơc.

Tôi không thể viê’t đầy đủ về hai trận bão trong bài viê’t ngă‘n ngủi này, mà chỉ trình bày vài khi’a cạnh mà tôi ghi nhận đựơc. Ngòai ra, tuy thành phô’ New Orleans bị thiệt hại nặng nề nhâ’t trong thiên tai này, nhưng tôi không đề cập đê’n New Orleans và ông Thị trửơng Nagin của no’ trong bài này. Tôi thâ’y nên để ca’c Ai’ hữu ở New Orleans làm việc này vì ca’c AH là ngừơi địa phương, am hiểu tình hình hơn tôi.

Tôi xin trình bày về ba khía cạnh sau đây:

1)    Những ngừơi co’ tra’ch nhiệm trong biê’n cô’ này.
2)    Ảnh hửơng của bão vơ’i thành phô’ Baton Rouge.
3)    Kê’ hoạch sửa chữa cầu.

Những ngừơi co’ tra’ch nhiệm trong biê’n cô’ này.

Dĩ nhiên những ngừơi co’ tra’ch nhiệm là ca’c vị đứng đầu ngành hành pha’p địa phương và trung ương, gồm ông Thị trửơng New Orleans Nagin, bà Thô’ng đô’c Louisiana Blanco, và ông Tổng thô’ng Bush. Tuy vậy tôi không viê’t về ông Thị trửơng Nagin vì ly’ do đã nêu ở trên. Tôi cũng không viê’t về ông Tổng thô’ng Bush vì không đủ tài liệu. Như vậy, tôi chỉ còn viê’t về bà Thô’ng đô’c của chu’ng tôi thôi.

Bà Kathleen B. Blanco là vị nữ Thô’ng đô’c đầu tiên của Louisiana. Trư’ơc đo’, bà là Pho’ Thô’ng đô’c liên tiê’p qua mâ’y đời Thô’ng đô’c, cả Dân chủ và Cộng hòa, và bà luôn luôn đựơc giao nhiệm vụ đặc tra’ch ngành du lịch. Qu’y AH cũng biê’t rằng ở nư’ơc Mỹ này, ca’c vi. Pho’ thừơng co’ râ’t i’t quyền hạn, (co’ lẽ trừ trừơng hợp đương kim Pho’ Tổng thô’ng Cheney), nên ngừơi ta no’i rằng tuy làm Pho’ Thô’ng đô’c nhiều năm nhưng kinh nghiệm trị quô’c của bà không nhiều lă‘m.            

Dù không no’i ra nhưng ai cũng thâ’y là tình trạng kỳ thị chủng tộc cũng như kỳ thị  nam nữ còn lâu mới xo’a bỏ đựơc ở Louisiana. Vậy tại sao một vị nữ lưu, không nhiều khả năng và kinh nghiệm, lại đựơc bầu làm Thô’ng đô’c trong khi không thiê’u gì những đâ’ng mày râu co’ nhiều khả năng và kinh nghiệm hơn bà ?

Tôi qua Louisiana làm việc ơ? Baton Rouge năm 1993. Khi â’y Thô’ng đô’c là ông Edwards, một luật sư thuộc đảng Dân chủ. Lu’c â’y ông này đang bị FBI điều tra về những liên hệ không hợp pha’p vơ’i ca’c sòng bài. Ông đã bị tòa a’n liên bang kê’t a’n và hiện nay ông còn đang ở trong tù.  Sau vụ này, cử tri Louisiana đã bầu một nhà thầu công cha’nh thuộc đảng Cộng hòa là ông Foster vào chư’c vu. Thô’ng đô’c. Trong nhiệm kỳ đầu, ông Foster đã chỉnh đô’n đựơc râ’t nhiều bê bô’i trong chi’nh quyền tiểu bang. Ông râ’t đựơc lòng dân nên đã thă‘ng cử nhiệm kỳ hai râ’t dễ dàng. 

Ông Foster đã mạnh dạn bổ nhiệm một ngừơi gô’c Â’n độ là ông Jindal làm Bộ trửơng Bộ Y tê’, là cơ quan đang co’ nhiều thiê’u so’t về quản ly’ tài cha’nh. Chưa đầy một năm, ông Jindal đã hòan tâ’t việc chỉnh đô’n lại Bô. Y tê’. Vơ’i thành ti’ch này, ông đã đựơc chi’nh quyền trung ương mời  giữ một chư’c vụ quan trọng tại Washington D.C.

Vào cuô’i nhiệm kỳ Thô’ng đô’c của ông Foster, đảng Cộng hòa đã đề cử ông Jindal ra tranh cử chư’c Thô’ng đô’c Louisiana. Đảng Dân chủ cũng co’ nhiều ư’ng cử viên, trong đo’ co’ bà Blanco. Sau khi đê’m phiê’u, ông Jindal về nhâ’t và kê’ tiê’p là bà Blanco. Vì ông Jindal không đủ 50% sô’ phiê’u nên đã phải tổ chư’c bầu lần hai, để cử tri chọn lựa giữa ông Jindal và bà Blanco. Đảng Dân chủ đã vận động mạnh mẽ cho bà Blanco, còn đảng Cộng hòa, tuy cũng co’ vận động cho ông Jindal, nhưng hình như không đựơc sô’t să‘ng lă‘m. Kê’t quả là chu’ng tôi đã co’ đựơc vị nữ Thô’ng đô’c đầu tiên trong lịch sử Louisiana.

Nê’u trời đâ’t thuận hòa thì nhiệm kỳ Thô’ng đô’c của bà Blanco sẽ êm đềm trôi qua theo năm tha’ng, nhưng không may cho bà là trời đâ’t đã nổi cơn gi’o bụi.

Thi hào Đặng Trần Côn đã mở đầu bản Chinh phụ ngâm  bằng ta’m chữ “ Thiên địa phong trần, Hồng nhan đa truân” mà nữ sĩ Đòan thi. Điểm đã diễn nôm bằng câu song thâ’t tuyệt vời sau đây :

Thuở trời đâ’t nổi cơn gio’ bụi,
Kha’ch ma’ hồng nhiều nỗi truân chuyên.

Cơn gi’o bụi đã được ông Côn và bà Điểm dùng theo nghĩa bỏng để chỉ cuộc chiê’n tranh tàn a’c đã chia lìa hai vợ chồng ngừơi chinh phụ, còn kha’ch ma’ hồng Blanco đã gặp đu’ng cơn gi’o 200 dậm/giờ của hai trận bão Katrina và Rita. Trong hòan cảnh này, ngay cả những đâ’ng trựơng phu dầy kinh nghiệm cũng bị chơ’i vơ’i nữa là một vị nữ  lưu như bà.

Ngay sau trận bão Katrina, trên TV ngừơi ta thâ’y bà Blanco và ông Nagin đổ lỗi cho chi’nh quyền liên bang về sự cư’u trợ chậm trễ, còn Tổng thô’ng Bush thì lại đổ lỗi cho ca’c chi’nh quyền địa phương. Hai bên cư’ no’i qua no’i lại như thê’ nên sau khi nghe Tổng thô’ng Bush laỉ nhaỉ buộc tội ca’c chi’nh quyền địa phương, bà Mary Landrieu, Thựơng nghị sĩ của bang Louisiana, đã nổi tam bành lên và đã pha’t biểu một câu để đời: “Nê’u ông Bush còn no’i thêm nữa thì tôi sẽ đâ’m vào mặt ông ta”.

Sau ca’c trận đâ’u võ mồm này thì cả ba phe đã làm hòa vơ’i nhau, và cùng nhận lỗi trong việc đô’i pho’ vơ’i thiên tai. Ba phe đã hợp ta’c chặt chẽ vơ’i nhau và việc đô’i pho’ vơ’i bão Rita sau đo’ đã đựơc thực hiện râ’t tô’t đẹp.

Tôi nghĩ là bà Blanco không đa’ng tra’ch vì bà đã làm hê’t khả năng của bà. Đa’ng tra’ch nhâ’t là những ngữơi co’ thẩm quyền trư’ơc đây đã không thực hiện những việc cần thiê’t để  đô’i pho’ vơ’i một tình huô’ng mà họ đã đựơc ba’o là sẽ xẩy ra.

Ảnh hửơng của bão vơ’i thành phô’ Baton Rouge

Thành phô’ Baton Rouge, nơi cư tru’ của tôi, là thủ phủ của tiểu bang Louisiana. Theo thông lệ thì ca’c thủ phủ thừơng đựơc đặt ở gần trọng tâm địa dư của tiểu bang để cho khỏang ca’ch từ ca’c địa phương tơ’i thủ phủ không kha’c nhau nhiều lă‘m. Bão Katrina thổi vào vùng cực Đông, gần ranh giơ’i  Mississippi, còn bão Rita thì thổi vào vùng cực Tây, gần ranh giơ’i  Texas nên Baton Rouge chỉ bị bão rơ’t, không co’ thiệt hại về sinh mạng. Thiệt hại về của cải vật châ’t cũng nhẹ : nhiều nơi ngập nư’ơc, cây cô’i và trụ đèn bị đổ, mâ’t điện và điện thọai, cell phone và internet không dùng đựơc.

Ảnh hửơng nặng nhâ’t là về dân sinh. Chỉ trong một thời gian ngă‘n mà dân sô’ Baton Rouge cũng như sô’ lựơng xe cộ tăng lên gâ’p rữơi do sô’ dân tị  nạn đê’n từ New Orleans. Vì không mang theo đựơc những vật dụng cần thiê’t nên những ngừơi này đổ xô vào ca’c tiệm mua đồ. Ca’c quầy trong ca’c siêu thị chẳng mâ’y chô’c mà trô’ng trơn. Ca’c tiệm xăng đo’ng cửa vì hê’t xăng.

Baton Rouge là nơi đo’ng đô tạm thời của ca’c cơ quan cư’u trợ như FEMA, Quân đội, Red Cross, Salvation Army, v.v. và mỗi cơ quan co’ hàng trăm xe tải cỡ lơ’n. Chưa bao giờ đừơng xa’ bị kẹt xe như những ngày này. Từ nhà tôi đê’n sở làm đừơng dài chừng 10 dậm và thừơng tôi đi chỉ mâ’t từ 20 phu’t tơ’i nửa giờ. Nay xe chạy như rùa bò, mâ’t cả giờ mà chưa tơ’i.

Vâ’n đề an ninh râ’t đa’ng ngại. Vì nư’ơc lên qua’ mau, ca’c nhà tù ơ? New Orleans không kịp di tản ca’c tù nhân nên đã phải thả họ ra. Một sô’ tù nhân này cùng nhiều thành phần bâ’t hảo kha’c đã di tản đê’n Baton Rouge. Theo tin đồn thì đã co’ những vụ ăn cư’ơp co’ su’ng. Sở Cảnh sa’t đã trâ’n an là những tin đồn này vô căn cư’, nhưng họ vẫn khuyên là nên hạn chê’ việc ra khỏi nhà, và phải râ’t thận trọng khi ra đừơng. Ca’c siêu thị trư’ơc đây vẫn mở cửa cả ngày đêm nhưng nay họ chỉ mở tơ’i 10 giờ đêm thôi. Việc này chư’ng tỏ là những vụ cư’ơp không phải là không co’.

Kỳ bầu Thị trửơng Baton Rouge năm ngo’ai, cử tri vì không ưa ông Thị trửơng da tră‘ng cũ nên đã bầu một ông da đen làm Thị trửơng, mặc dù dân da đen không là đa sô’. Đây là lần đầu tiên Baton Rouge co’ một Thị trửơng da đen. Vơ’i thành kiê’n không mâ’y tô’t đẹp về ngừơi da đen, mọi ngừơi chờ đợi kê’t quả làm việc của ông Thị trửơng mơ’i. Tình hình co’ vẻ kha’ hơn trư’ơc chu’t  i’t, nhưng vẫn chưa thâ’y gì đặc biệt.

Cho đê’n khi hai trận bão Katrina và Rita làm Baton Rouge tràn ngập ngừơi tị nạn mang theo những kho’ khăn kể trên, ông Thị trửơng cùng ông tân Cảnh sa’t trửơng, cũng da đen, đã tỏ ra đủ khả năng đô’i pho’ vơ’i thời cuộc. Đã co’ lu’c ngừơi ta sợ tình trạng an ninh tại Baton Rouge sẽ trở nên tồi tệ như New Orleans, nhưng mọi việc đã tiê’n triển tô’t đẹp và hôm nay Baton Rouge đã gần bình thừơng như cũ. Hai ông Thị trửơng và Cảnh sa’t trửơng da đen đã tỏ ra co’ khả năng hơn ca’c ngừơi tiền nhiệm da tră‘ng râ’t nhiều.

Kê’ hoạch sửa chữa cầu.

Bô. Vận tải và Pha’t triển Louisiana (Louisiana Dept of Transportation and Development) thừơng bị chê tra’ch là làm việc i’t hiệu quả do quản ly’ dở,dù năm nào chúng tôi cũng đựơc Liên bang cho thêm tiền vì đã thực hiện đựơc nhiều công ta’c hơn dự trù. Bà Thô’ng đô’c Blanco chă‘c cũng nghĩ như thê’ nên sau khi tru’ng cử, bà đã bổ nhiệm một ông Gia’m đô’c Công ty dầu hỏa làm Bộ trửơng chu’ng tôi. Kỹ nghệ dầu hỏa vẫn đựơc tiê’ng là đựơc quản ly’  râ’t tô’t nên bà hy vọng là ông tân Bộ trửơng sẽ đem lại một nguồn sinh khi’ mơ’i cho việc quản ly’ Bộ.

Sau gần một năm, ông tân Bộ trửơng đã làm đựơc nhiều việc. Về dài hạn, ông đã mư’ơn những hãng cô’ vâ’n nổi tiê’ng về quản ly’  để nghiên cư’u và đề nghị những giải pha’p thi’ch hợp để tăng cừơng hiệu năng của mọi ngành trong Bộ. Về ngă‘n hạn thì chỉ i’t  ngày sau khi nhậm chư’c, ông đã gởi ca’c nhân viên một bư’c thư luân lưu nhă‘c họ phải ăn mặc tề chỉnh, không đựơc la cà tại hành lang hay đư’ng trư’ơc cổng hu’t thuô’c. Ông đã bâ’t chợt đê’n xem xe’t Sở Đồ a’n Cầu của chu’ng tôi và tỏ ra bực tư’c khi thâ’y trên bàn làm việc co’ nhiều sa’ch vở và hồ sơ. Ông ra lệnh phải dọn bàn làm việc cho trô’ng trơn. Vì thiê’u chỗ nên chu’ng tôi đã phải vâ’t đi một sô’ tài liệu. Do ca’c huâ’n lệnh này mà hiện nay ca’c xê’p của chu’ng tôi phải đeo cà-vạt, và bàn làm việc của chu’ng tôi đã quang đãng hơn trư’ơc.

Ông Bộ trửơng đang tiê’p tục công việc cải tổ Bộ thì hai trận bão Katrina và Rita đã tàn pha’ hệ thô’ng cầu đừơng Louisiana, và lu’c â’y ông Bộ trửơng cũng như những ngừơi hay phê bình đã co’ dịp thâ’y khả năng làm việc của chu’ng tôi trong những  hòan cảnh khẩn trương.  Ngay khi bão vừa châ’m dư’t, chu’ng tôi đã thay nhau đê’n ca’c vùng bị thiên tai để nhận định tình hình rồi trở về lập kê’ họach sửa chữa và tái thiết.  Tùy theo ngân khoản đựơc cung câ’p, chu’ng tôi đã co’ kê’ họach ngă‘n hạn để mở lại cầu trong thời gian ngă‘n nhâ’t và kê’ họach dài hạn  ta’i thiê’t cầu. Công việc râ’t nhiều và tôi chỉ kể một công ta’c sau đây thôi.

Một trong ca’c cầu bị hư hại nặng là cây cầu trên xa lô. I-10, qua hồ Pontchartrain, ở phi’a Đông Bă‘c New Orleans, trên đừơng từ New Orleans đi Slidell. Đây là mợt cầu đôi, dài 5 dậm rữơi, bên đi bên về, mỗi bên co’ hai lằn xe chạy. Cầu gồm những nhịp bêtông tiền a’p đặt trên ca’c trụ bêtông, mỗi nhịp nặng hơn 300 tâ’n. Trong trận bão Katrina vừa qua, chỉ co’ một sô’ nhỏ nhịp còn nằm yên trên trụ ở vị tri’ cũ, phần lơ’n đã bị đẩy lệch khỏi vị tri’ nguyên thủy, và một sô’ kha’c đã văng khỏi trụ không còn trông thâ’y nữa.

Kê’ họach ngă‘n hạn a’p dụng cho cầu này là mở một bên cầu cho lưu thông. Để thực hiện việc này, chu’ng tôi sẽ giữ lại phi’a bên cầu i’t hư hại nhâ’t, rồi mang những nhịp  còn tô’t ở bên kia sang thay thê’ những nhịp không còn dùng đựơc nữa  ở bên được giữ lại. Những nhịp cầu bị lệch sẽ đựơc đặt lại đu’ng vị tri’ cũ. Như vậy, chu’ng tôi sẽ co’ một cầu đơn, vơ’i một lằn đi và một lằn về. Công ta’c đựơc dự trù hòan thành trong 45 ngày. Kê’ họach này đã đựơc ông Bộ trửơng cũng như Cơ quan Kiều Lô. Liên Bang châ’p thuận và một cuộc gọi thầu khẩn câ’p đã đựơc thực hiện. Co’ 3 nhà thầu làm cầu nổi tiê’ng đã dự thầu vơ’i ca’c gi’a 31 triệu, 39 triệu và 90 triệu Mỹ kim. Nhà thầu cho gi’a hạ nhâ’t 31 triệu, đựơc xe’t co’ đủ khả năng, đã đựơc châ’p nhận và lệnh khởi công đã đựơc tống đạt. Công ta’c đã bă‘t đầu và chỉ vài tuần lễ nữa là hòan tâ’t. Mọi công việc, từ xem xe’t cầu sau trận bão, sọan hồ sơ gọi thầu, mở thầu và xe’t kê’t quả gọi thầu, châ’p nhận và ra lệnh khởi công,  và cuô’i cùng thực hiện công ta’c, đã đựơc hòan tâ’t chỉ trong vòng hai tha’ng.

Chu’ng tôi dự ti’nh sẽ làm một cầu mơ’i hòan tòan để thay thê’ cầu cũ. Cầu mơ’i sẽ chịu đựơc bão câ’p 5 và sẽ cao hơn cầu cũ trên 10 ft để mặt cầu đựơc cao hơn mực nư’ơc lụt của bão Katrina. Kinh phi’ ươ’c lượng là 600 triệu Mỹ kim. Phi’ tổn thiê’t kê’ đồ a’n sẽ cao hơn 10 triệu Mỹ kim nê’u trao cho hãng kỹ sư tư vụ thực hiện.  Chu’ng tôi đã tình nguyện tự  thiê’t kê’ lâ’y đồ a’n và công ta’c làm cầu mơ’i sẽ đem đâ’u thầu vào giữa năm 2006.

Baton Rouge, tha’ng 10 năm 2005.