Vui buồn trong thiện nguyện

Bùi Đức Hợp

Mấy tuần nay, mưa dầm dề. Dân Cali vui mừng vì hết hạn hán. Đồi núi quanh tôi đã đổi mầu. từ nâu sang xanh thẫm. Hôm nay, 12/12/2014, bão Thái Bình Dương đổ về, gió mạnh, mưa to. Trong studio ấm cúng, tôi kiểm điểm lại những dự án thiện nguyện. Thành công thì nhiều, thất bại cũng có, (thất bại ở đây mang ý nghĩa khước từ dự án).

Kể từ ngày thành lập nhóm Thiện Nguyện Sơn Nam, năm 2002, cho đến nay, chúng tôi khước từ tham gia khá nhiều dự án. Điều này đã làm phiền lòng các hội đoàn thiện nguyện hay các cá nhân đứng ra kêu gọi tài trợ. Chúng tôi xin qúy vị thông cảm vì tôn chỉ của Nhóm là "Đến tận nơi, giao tận tay, " hay nói khác đi dự án phải đem lại lợi ích thiết thực cho đồng bào nghèo. Muốn được như vậy, dự án phải có hiệu quả kinh tế cao qua nghiên cứu khả thi, FS (Feasibility Study), và phải tuân thủ theo những quy luật xây dựng (a).

Riêng đối với những dự án xây dựng, nhóm chúng tôi yêu cầu:

- người thụ hưởng đóng góp một phần vốn (5% - 50%) dưới hình thức nhân công phổ thông hay vật liệu địa phương (b).

- cơ quan địa phương chịu trách nhiệm quản lý (tu bổ) công trình, sau khi nghiệm thu.

***

Trong số các dự án khước từ, phải kể 5 dự án sau:

1) Đào giếng tại Cà Mau:  Tôi đồng ý tài trợ 5 giếng bơm tay tại Cà Mau, với kinh phí 3.8 triệu VNĐ cho mỗi giếng. Trong văn thư đề ngày 13/3/14, tôi yêu cầu cha Vinh, quản lý viên, dự án, gửi bản vẽ, dự toán và quan trọng hơn cả là gửi mẫu nước về sở Cấp Thủy thành phố  để thử độ PH (c). Cha khước từ gửi mẫu nước buộc tôi phải khước từ dự án.

 Nhớ lại năm 2012, khi tham gia dự án cung cấp nước sạch tại bản Pache', T. Sơn La, tôi cũng yên cầu lấy mẫu nước đi  thử. Viện Vệ Sinh Phòng Dịch Quân Đội cho hay: "Nước thỏa mãn quy chuẩn PH; trong nước có nhiều vi khuẩn, phải pha chế chlorine". Trong khi chờ đợi đặt máy chlorinator như đã thực hiện tại làng Việt Nam, Phi, tôi đề nghị đạt một bảng lưu ý ngay tại bể chứa nước "Nước chỉ dùng để tắm giặt, còn nước uống phải đun sôi".

Đối với cư dân, hàng ngày họ dùng nước sông, suối đục ngầu hay vàng khè, nay có nước trắng trong là cả một niềm hạnh phúc. Nhưng chúng ta là người thiết lập dự án, đừng quên rằng "Thiện chí + sự thiếu hiểu biết = có hại".

2) Hệ thống cung cấp nước sạch: Ngày 29/10/2014, hội Hopetoday cho tôi hay còn 7 làng Thượng nữa chưa có hệ thống cung cấp nước sạch. Dự án gồm đào giếng sâu 15 - 20 m, máy lọc nước, bể chứa nước  với kinh phí 2000 USD cho 1 hệ thống. Tôi sẵn sàng bảo trợ 1 hệ thống tại  thôn Kontun Kopong 2, xã Dakro Ya Kontum với điều kiện ông Nguyễn Đức Lưu, QLVDA gửi bản vẽ, dự toán, và cho biết số người thụ hưởng. Vì ông không trả lời đầy đủ các câu hỏi, buộc tôi phải khước từ dự án. Một dự án kiểu mẫu như trên áp dụng cho nhiều nơi mà không có họa đồ, dự toán, làm sao có thể kêu gọi nhà tài trợ.

Nhớ lại năm 2012, tôi về nước để kiểm tra các công trình từ thiện như nhà nguyện, trường học, trạm xá, chương trình mổ mắt, cứu đói, cứu khổ, qũy mua hòm. Một số công trình bị hư hại, lún, nứt là do công ty khảo sát thiết kế, nhà thầu thi công, và cơ quan quản lý đã không làm theo các quy định trong "Quy chuẩn xây dựng VN".

Để phẩm vật tới tận tay đồng bào nghèo, chúng tôi  xông pha giữa 2 lằn đạn: Nhà nước cho rằng tiền thiện nguyện của tôi là do Rôma, hoặc các thế lực thù địch bên ngòai, trong khi đó một số đồng hương tỵ nạn CS cho rằng mang tiền về chỉ làm lợi cho VC đàn áp dân. Trời ơi! Thiên hạ có biết chăng tiền thiện nguyện của tôi là kết qủa của 25 năm lao đông nơi xứ người.

3) Xây nhà Tình Thương tại Định Quán, T. Đồng Nai: Ngày 16/4/14, tôi  nhận được thơ của hội Hopetoday với nội dung như sau: "Sư cô Minh ở tịnh xá Ngọc Tường, Định Quán xin tài trợ để xây nhà Tình Thương cho anh Nguyễn Văn Nhật, 55 tuổi, bị bệnh tâm thần, vợ mất, gia đình nghèo, có 3 con; con lớn đi làm nuôi cô em gái mắc bệnh tâm thần, con thứ ba còn đi học. Chi phí mua vật liệu ước lượng 21 triệu VNĐ, nhân công do bà con đóng góp". Trong thư phúc đáp đề ngay 17/4/14, tôi sẵn sàng tài trợ, chỉ xin sư cô gửi họa đồ và dự toán. Sau đó, cô cho biết đã có Mạnh Thường Quân sẵn sàng tài trợ mà không đòi hỏi họa đồ gì cả! Nếu không có bản vẽ, làm sao tôi có thể biết gió bão vùng Định Quán làm tung bay nóc nhà Tình Thương như đã xẩy ra tại nhiều nơi khác!

Nhớ lại năm 2014, dự án xây trường mầm non  Bùi Đức Hậu tại quê tôi với kinh phí 2 tỷ VNĐ ( đối tác 60%). Tôi duyệt xét toàn bộ hồ sơ kỹ thuật theo đúng quy luật xây dựng VN, nhất là khâu thử nghiệm vật liệu xây cất. Nhờ vậy, công trình được hoàn thành tốt đẹp.

Một dự án khác là tháp chuông nhà thờ Cát Xuyên bị nghiêng. Nhà thờ này có đầy đủ họa đồ do kỹ sư vẽ. Nhà thờ có kích thước 16 m x 45 m x 28 m, tháp chuông cao 27 m. Ngày 22/11/07, tôi về giáo xứ, xem xét tại hiện trường và thưa với ban Hành Giáo:

- Sao qúy ông không kiện công ty Khảo Sát Thiết Kế?

- Chúng em chỉ nhờ họ vẽ để có giấp phép.

Họp xong, tôi mất 7 ngày thiết kế xong hệ thống cọc bêtông và đà giằng để chống tháp khỏi nghiêng thêm. Nay được báo cáo tháp đã đứng thẳng!

4) Xây cầu, đường nông thôn tại miền Sông Nước: Thể theo lời kêu gọi của nhóm AHCC SG, tôi tài trợ nhiều dự án như đường đan dài 2 km, cầu Bưng Sen 3, 4, cầu Xóm Ô, thuộc X. Ngãi Xuyên, T. Trà Vinh. Đối với mỗi dự án, chúng tôi đều yêu cầu Nhóm cung cấp ADP (average daily pedestrian) số người trung bình sử dụng cầu/ đường hàng ngày. Đương nhiên, tôi khước từ những dự án không cung cấp  đầy đủ ADP (hoặc ADT). Không riêng gì tôi, các nhà tài trợ khác như Nyima Foundation cũng đòi hỏi ADP, trước khi quyết định bảo trợ dự án xây cầu Bưng Ấp I, X. Hòa Thạnh, T. Vĩnh Long.

Hiện nay, số cầu khỉ qúa nhiều, nhiều như sao trên trời, trong khi số nhà tài trợ qúa it, ít hơn lá phong mùa đông, ai cũng hiểu rằng nên dành ưu tiên cho những nơi nào có ADP cao (d).

Nhớ lại năm 2011,dự án tân tạo đường La Mã, H. Giồng Trôm, T. Bến Tre, dài 2 km với kinh phí 3,2 tỷ VNĐ. Khu cầu đường Bến Tre đề nghị phương án A (đường bêtông), tôi đề nghị phương án B (6 tháng chờ lún, cán đá tráng nhựa). Nhờ viết sách kỹ thuật được dùng rộng rãi trong các trường đại học bách khoa trong nước, tôi dễ dàng thuyết phục được khu Cầu Đường chấp thuận phương án B. Kết quả là đường xây trên nền đất yếu không bị hư lún, mà còn tiết kiệm cho nhà đầu tư 1 tỷ VNĐ.

5) Chương trình đem ánh sáng cho người nghèo: Tiêu chuẩn của Nhóm:

- tìm kiếm bệnh nhân nghèo

- lựa chọn bệnh viện Mắt

- hợp tác với các hội đoàn từ thiện địa phương

- theo dõi tình trạng bệnh nhân sau khi giải phẫu (follow-up)

Cho đến nay chúng tôi đã thực hiện 3280 ca mổ mắt qua 19 đợt, và tiếp tục như đã cam kết "Cứ mỗi ngày tôi còn sống, một đồng bào nghèo thoát khỏi cảnh mù lòa tối tăm".

Sở dĩ, chúng tôi rất vất vả trong việc tìm kiếm/ kiểm tra bệnh nhân giữa một rừng người mù bị đục thủy tinh thề (e) là vì tôn chỉ của Nhóm "Chỉ mổ mắt cho nhưng bệnh nhân thật sự nghèo". Điều này cũng làm phiền lòng không ít một số hội đoàn từ thiện địa phương. Tôi khước từ hợp tác vì trong danh sách bệnh nhân của họ gồm những người nghèo xen kẽ người có tiền bạc.

*

Mưa mỗi lúc môt nặng hạt, gió lốc thổi từng cơn, làm tung bay lá vàng còn sót lại trên cành phong. Chuông điện thoại rung, tôi nhận được bài thơ của nữ thi sĩ Như Liên gửi tặng:

 Bao năm thiện nguyện hiến dâng đời,
 Tuổi hạc an nhàn hưởng phước thôi.
 Tình cảm bạn bè luôn gắn bó,
 Yêu thương con cháu vẫn đầy vơi.
 Công viên sáng sớm lòng thanh thản,
 Sách báo chiều hôm dạ thảnh thơi.
 Chăn ấm nệm êm đêm mộng thắm,
 Bình minh chiếu rạng, tạ ơn Trời.

Cảm ơn chị. Con đường thiện nguyện còn dài. Tôi không thể ngưng tại đây, mặc dầu đã bước sang tuổi 80, với quá nhiêu bệnh tật.

Gió đưa hoa cải về Trời,

Hoa sam ở lại chịu nhiều đắng cay.

(ca dao)

***

Trong 55 năm hành nghề công chánh (g) chúng tôi đã thực hiện thành công nhiều dự án thiện nguyện. Được như vậy là nhò triệt để tuân thủ những tiêu chuẩn quy định về kinh tế, kỹ thuật, và nhất là tôn chỉ của Nhóm.

Nụ cười hân hoan của người thụ hưởng (dân nghèo, dân oan, dân yên nước) là những phần thưởng tinh thần lớn lao cho chúng tôi.

Đối với những dự án " khước từ", chúng tôi mong được sự cảm thông sâu xa của qúy vị.

                                                                                   Bùi Đức Hợp, PE

 

(a) Đối với công trình xây dựng trong nước, tôi áp dụng "Quy chuẩn xây dựng VN", và "Tiêu chuẩn kỹ thuật công trình giao thông đường bộ". Ở Mỹ, UBC (Uniform Building Code) hay SBC (Southern Building Code) và AASHTO.

(b) Đối với những dự án từ thiện như mổ mắt, cứu đói, cứu khổ, tỷ lệ là 0%.

(c) Nước có độ acit cao sẽ hòa tan các kim loại chứa trong nước, trong đó có nhiều kim loại độc hại như chì, cadmium dễ gây bệnh ung thư. Bệnh này chỉ phát hiện sau nhiều năm sử dụng nước.

(d) Nhờ số liệu ADP, chúng ta có thể tính hiệu quả kinh tế qua chỉ số lời/ vốn B/C (B là benefit, C là cost). Nếu chỉ số này > 1, dự án khả thi.

(e) Theo nhà văn Đỗ Vẫn Trọn, Hội Trưởng hội Giúp Người Mù/USA, TGĐ hệ thống truyền thông Viên Thao, con số này lên tới 350.000 người

(g) 20 năm (1959-1979) trong nước, 18 năm (1980-1998) tại Mỹ, 4 năm (1999 -2002) tại Phi, và 12 năm (2003-2014) vừa trong nước vừa tại Mỹ. Tại mỗi nước, tôi đều mở khóa học "Xây dựng cơ bàn" dành cho nhân viên, thầy thợ, giám thị, đốc công.